రాజమహేంద్రవరం పేపర్ మిల్ కాలుష్యం.. గోదావరికి ముప్పు ఎంత…?

రాజమహేంద్రవరం: గోదావరి ప్రవహించే నగరంలో ఇప్పుడు చర్చ నీటి గురించి కాదు.. ఆ నీటిలో ఏమి కలుస్తుందన్నదే. శతాబ్దాలుగా రాజమహేంద్రవరం జీవనంతో ముడిపడి ఉన్న గోదావరి నదిపై పారిశ్రామిక కాలుష్యానికి సంబంధించిన ఆరోపణలు మరోసారి తెరపైకి వచ్చాయి. నగరానికి చెందిన ఆంధ్రా పేపర్ మిల్‌పై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తీవ్రంగా స్పందించడంతో ఈ వ్యవహారం రాజకీయ ప్రకటనను దాటి పర్యావరణం, ప్రజారోగ్యం, పారిశ్రామిక బాధ్యత, ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణ వంటి అనేక కీలక అంశాలను ముందుకు తెచ్చింది.

పారిశ్రామిక అభివృద్ధి అవసరమే. వేలాది మందికి ఉపాధి కల్పించే పరిశ్రమలు ఒక ప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా నిలుస్తాయి. కానీ పరిశ్రమల అభివృద్ధికి చెల్లించాల్సిన ధర ప్రజల ఆరోగ్యం కావడం మాత్రం ఆమోదయోగ్యం కాదు. నది ఒడ్డున ఉన్న పరిశ్రమ విషయంలో ఈ సమీకరణ మరింత సున్నితమైనది. ఎందుకంటే పరిశ్రమ గేటు దాటి బయటకు వచ్చే వ్యర్థం ఒక వ్యక్తి సమస్యగా మిగలదు. అది నీటిలో కలిస్తే సమాజం మొత్తానికి సంబంధించిన సమస్యగా మారుతుంది.

ఇటీవల ఉప ముఖ్యమంత్రి, పర్యావరణ శాఖ మంత్రి పవన్ కళ్యాణ్ ఆంధ్రా పేపర్ మిల్‌పై తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేయడం ఈ అంశాన్ని రాష్ట్రవ్యాప్త చర్చగా మార్చింది. పరిశ్రమ నుంచి వెలువడుతున్న ద్రవ వ్యర్థాల పరిమాణం, కొన్ని నీటి నమూనాల్లో నమోదైన కాలుష్య సూచికలు ప్రమాణాలపై ఉన్నాయన్న ప్రభుత్వ వాదన, గతంలో అధికారులతో జరిగిన చర్చలు, తదుపరి చర్యలకు ఇచ్చిన ఆదేశాలు—ఇవన్నీ ఇప్పుడు ఒకే ప్రశ్న చుట్టూ తిరుగుతున్నాయి.

గోదావరిలోకి చేరుతున్న నీరు నిజంగా ఎంతవరకు శుద్ధి చేయబడుతోంది?

ఈ ప్రశ్నకు రాజకీయ ప్రసంగం సమాధానం కాదు. ప్రయోగశాల నివేదికే సమాధానం కావాలి.

ప్రభుత్వం వెల్లడించిన వివరాల్లో BOD స్థాయి నిర్ణయించిన ప్రమాణం కంటే అధికంగా నమోదైనట్లు పేర్కొంది. phosphate, sulphide వంటి అంశాల విషయంలోనూ ఆందోళన వ్యక్తమైంది. ఇవి నిజంగా నమోదైన గణాంకాలైతే వాటి వెనుక ఉన్న కారణాలను శాస్త్రీయంగా పరిశీలించాల్సిందే. అయితే ఒకటి రెండు నమూనాల ఆధారంగా మొత్తం నది పరిస్థితిపై తుది తీర్పు ఇవ్వడం కూడా సరైనది కాదు. నమూనాలు ఎక్కడ తీసుకున్నారు? ఎప్పుడు తీసుకున్నారు? ఎన్ని చోట్ల పరీక్షించారు? upstream, downstream పరిస్థితి ఎలా ఉంది? గత సంవత్సరాలతో పోలిస్తే మార్పు ఎంత? ఈ వివరాలు బయటకు వచ్చినప్పుడే ప్రజలకు పూర్తి చిత్రం కనిపిస్తుంది.

ఇక్కడే ప్రభుత్వ బాధ్యత మొదలవుతుంది. ఆరోపణలు చేయడం కంటే వాటిని ఆధారాలతో నిరూపించడం ముఖ్యం. పర్యావరణ నియంత్రణ సంస్థలు కేవలం పరిశ్రమలకు నోటీసులు ఇచ్చే కార్యాలయాలుగా కాకుండా ప్రజల ఆరోగ్యానికి కాపలాదారులుగా పనిచేయాలి. ఒక పరిశ్రమలో నిబంధనల ఉల్లంఘన జరిగితే దాన్ని గుర్తించడం మాత్రమే కాదు, అది మళ్లీ జరగకుండా నిరంతర పర్యవేక్షణ ఉండాలి. ముఖ్యంగా పెద్ద పరిశ్రమల విషయంలో రోజువారీ లేదా నిరంతర effluent monitoring వ్యవస్థలు ఎంతవరకు పనిచేస్తున్నాయన్నది కూడా పరిశీలించాల్సిన అంశమే.

ఇదే సమయంలో ఆంధ్రా పేపర్ వైపు నుంచి వచ్చే వివరణను కూడా సమానంగా వినాల్సిన అవసరం ఉంది. ఒక సంస్థపై ఆరోపణలు వచ్చాయంటే అది వెంటనే దోషిగా మారదు. సంస్థకు తన పర్యావరణ వ్యవస్థలు, అనుమతులు, compliance నివేదికలు, effluent treatment విధానాన్ని ప్రజల ముందుంచే బాధ్యత ఉంది. ప్రభుత్వం తన వాదనను డేటాతో నిరూపించాలి. సంస్థ తన సమర్థనను డేటాతో చూపించాలి. ఈ రెండింటి మధ్య నిజాన్ని ప్రజల ముందు ఉంచాల్సింది స్వతంత్ర నియంత్రణ వ్యవస్థ.

ఈ వివాదంలో పన్ను బకాయిల అంశం కూడా తెరపైకి వచ్చింది. కోట్ల రూపాయల పన్నులు బకాయి ఉన్నాయని ప్రభుత్వం చెబుతుండగా, సంస్థకు స్థానిక సంస్థల నుంచి అందే సేవలు, పన్ను డిమాండ్లపై న్యాయపరమైన అభ్యంతరాలు ఉన్నట్లు సంస్థ వాదనగా నివేదికలు వెలువడ్డాయి. ఈ రెండు అంశాలను కలిపి ఒకే తీర్పు ఇవ్వడం కంటే, పన్ను బకాయిలు ఎంత? వాటిలో అసలు మొత్తం ఎంత? వడ్డీ, జరిమానాలు ఎంత? ఏ అంశం కోర్టులో ఉంది? అన్నది అధికారిక రికార్డులతో స్పష్టం చేయాలి.

కానీ ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో అత్యంత అసౌకర్యకరమైన ప్రశ్న మాత్రం మరొకటి. కాలుష్య నియంత్రణలో సమస్య ఉంటే ఇంతకాలం పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ ఏం చేసింది?

ఒక పరిశ్రమ ఒక్కరోజులో ఏర్పడదు. అనుమతులు, తనిఖీలు, పునరుద్ధరణలు, పర్యావరణ ప్రమాణాలు, స్థానిక సంస్థల పర్యవేక్షణ—ఇవన్నీ సంవత్సరాల పాటు కొనసాగుతాయి. అలాంటప్పుడు ఈరోజు ఒక సమస్య బయటపడితే, అది కేవలం పరిశ్రమ వైఫల్యమా? లేక పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలో కూడా లోపాలున్నాయా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పకుండా కేవలం పరిశ్రమపై చర్యలు తీసుకోవడం ద్వారా సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభించదు.

రాజమహేంద్రవరం విషయంలో ఇది మరింత కీలకం. గోదావరి ఈ ప్రాంతానికి ఒక భౌగోళిక గుర్తింపు మాత్రమే కాదు. రైతుకు అది నీరు. మత్స్యకారుడికి అది జీవనాధారం. నగరానికి అది తాగునీటి వనరు. భక్తుడికి అది పవిత్రత. పర్యాటకుడికి అది ఆకర్షణ. అందుకే గోదావరి నీటి నాణ్యతపై వచ్చే ప్రతి ఆరోపణను సాధారణ పారిశ్రామిక వివాదంగా చూడలేం.

ఒక పరిశ్రమ మూతపడితే ఉద్యోగాలు పోయే ప్రమాదం ఉంది. పరిశ్రమలు పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేయబడితే ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో కాలుష్యాన్ని పట్టించుకోకపోతే ప్రజారోగ్యం, పర్యావరణం, భవిష్యత్ తరాలపై మరింత తీవ్రమైన ప్రభావం పడవచ్చు. కాబట్టి పరిష్కారం “పరిశ్రమ ఉండాలా? వద్దా?” అనే రెండు అంచుల మధ్య ఉండదు. పరిశ్రమ ఉండాలి.. కానీ నిబంధనల ప్రకారం ఉండాలి. అభివృద్ధి జరగాలి.. కానీ పర్యావరణాన్ని బలి చేసి కాదు.

ఇప్పుడు ప్రభుత్వం ముందున్న అసలు పరీక్ష ఇదే.

పూర్తి స్థాయి స్వతంత్ర పర్యావరణ ఆడిట్ చేయగలదా? పరిశ్రమ విడుదల చేసే వ్యర్థాలపై నిరంతర పర్యవేక్షణను అమలు చేయగలదా? గోదావరి upstream, downstream ప్రాంతాల్లో నీటి నమూనాలను క్రమం తప్పకుండా పరీక్షించి ఆ ఫలితాలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచగలదా? పర్యావరణ నిబంధనలు ఉల్లంఘించబడినట్లు నిర్ధారణ అయితే, పరిశ్రమ ఎంత పెద్దదైనా చట్టం ముందు సమానమేనని నిరూపించగలదా?

అదే సమయంలో ప్రభుత్వం చెప్పిన ఆరోపణలు వాస్తవానికి భిన్నంగా ఉంటే, ఆ నిజాన్ని కూడా అదే పారదర్శకతతో ప్రకటించాలి. ఎందుకంటే పర్యావరణం పేరుతో పరిశ్రమలను అనవసరంగా లక్ష్యంగా చేసుకోవడం కూడా సరైన విధానం కాదు. పరిశ్రమలపై నియంత్రణ ఉండాలి.. కానీ నియంత్రణకు ఆధారం రాజకీయ భావోద్వేగం కాకుండా శాస్త్రీయ ప్రమాణాలు కావాలి.

ఈ వివాదం అందుకే ఒక పరిశ్రమను మించిన కథ. ఇది మన అభివృద్ధి నమూనాను ప్రశ్నించే కథ. నది ఒడ్డున పరిశ్రమలు ఉండవచ్చు. నగరాలు పెరగవచ్చు. కొత్త పెట్టుబడులు రావచ్చు. ఉపాధి పెరగవచ్చు. కానీ ఈ అభివృద్ధి అంతా ఒక సహజ వనరును నిశ్శబ్దంగా నాశనం చేస్తే, భవిష్యత్తులో దాని మూల్యం ఎవరు చెల్లించాలి?

ప్రజలే.

అందుకే ఇప్పుడు కావాల్సింది మరో రాజకీయ ప్రకటన కాదు. నిజమైన డేటా.

కాలుష్యం ఉంటే ఎంత ఉంది? ఎక్కడ ఉంది? ఎవరి వల్ల ఉంది? ఎప్పటి నుంచి ఉంది? దానికి బాధ్యత ఎవరిది? నివారణకు ఏ చర్యలు తీసుకున్నారు? ఇకపై మళ్లీ జరగకుండా ఏ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రావాలి.

గోదావరి విషయంలో రాజకీయం కంటే పర్యావరణం పెద్దది. పరిశ్రమ కంటే ప్రజల ఆరోగ్యం పెద్దది. ఆరోపణల కంటే ఆధారాలు పెద్దవి. ప్రకటనల కంటే ఫలితాలు పెద్దవి.

రాజమహేంద్రవరం పేపర్ మిల్ చుట్టూ మొదలైన ఈ వివాదం చివరకు ఒక పరిశ్రమను మాత్రమే ప్రశ్నించకుండా, “మన నదులను కాపాడుతూ అభివృద్ధి చెందగలమా?” అనే పెద్ద ప్రశ్నను మన ముందుంచుతోంది.

ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం ప్రభుత్వం చెప్పాలి. పరిశ్రమ చెప్పాలి. కాలుష్య నియంత్రణ సంస్థ చెప్పాలి.

కానీ అంతకంటే ముఖ్యంగా—

గోదావరి చెప్పే సమాధానాన్ని వినాల్సింది మనమే.

ఎందుకంటే గోదావరి ఒకరోజు కోసం కాదు.
మన తర్వాతి తరాల కోసం కూడా ప్రవహించాల్సిన జీవనది.